رەنگین شەهید عەبدوڵڵا

یەكێتی و یەكڕیزیی نیشتمانی

  2021-11-07 17:01      32 جار بینراوە        کۆمێنت

لەدوای هەڵبژاردنەكانی مانگی رابردووی عیراقەوە، ماراسۆنێكی دیكەی سیاسی بۆ تانوپۆی نەخشەی داهاتووی حكومەت‌ و سەرۆكایەتییەكانی، بە چڕی سەر رێگا كەوتووە. هەموو لایەنە سیاسییەكانی عیراق لەهەوڵی دروستكردنی هاوپەیمانێتی بەهێزدان بۆ ئەوەی بتوانن ئەو بەڵێنانەی بە دەنگدەرانی خۆیانداوە جێبەجێی بكەن. لەم رووەوە پێویستە زۆر بە وریایی مامەڵە لەگەڵ دوو تێز بكەین.

تێزی هێزە براوەكانی هەڵبژاردن
یەكەمیان ئەو روئیا گشتییەیە كە دەربارەی پرۆسەی دیموكراسی و هەڵبژاردن چەند ساڵێكە لە عیراقی فیدرال بە قووڵی ئیش دەكات. ئەگەرچی لایەنگرانی ئەم تێزە هەندێكجار بەر زەبری ئەمری واقیع كەوتوون و چارێكی دیكەیان نییە جگە لە بەشداریكردن لە پرۆسەی هەڵبژاردن و دیموكراسی، بەڵام ئیدی نابێ ئەو واقیعە نادیدەبگرین كە ئەمڕۆ لە عیراقی نوێ پرۆسەی دیموكراسی دیفاكتۆیەكی حەقیقییە و هیچ هێز و لایەنێكی سیاسی ناتوانێ باز بەسەر ئەم وەرچەرخانە مێژووییەی عیراقدا بدات. هەلومەرجی سیاسیی عیراق و پێكهاتە ئەتنی و مەزهەبی و ئایدیۆلۆژییەكانی عیراق، هەموو هێزە سیاسییەكان و گەلی عیراقی خستۆتە بەردەم رێكەوتن و لێكتێگەیشتن و رازیبوون بە پرۆسەی دیموكراسی و سیستمی حوكمڕانی دەستووری. هەرچی تێزی دووەمە پەیوەندیی بە شوناس و زمان و كەلتور و پرسی نەتەوەییەوە هەیە. رەنگە عیراقییەكان كەمتر ئەم كێشەیەیان هەبێ لەڕووی پڕۆژەی ئەتنیكی و نەتەوەییەوە، چونكە زۆرینەی هێزە كاریگەر و سیاسییەكانی عیراق خۆیان بە نەتەوەی عەرەب حساب دەكەن و لەم رووەوە كێشەی نەتەوە و خاكیان لەگەڵ یەكتر نییە. ئەگەرچی كۆمپلێكسی تەیارە مەزهەبییەكان هەندێكجار تۆقێنەرتر و پرۆبلاماتیكتر دەردەكەون، بەڵام نابێت لەبیرمان بچێت لە بابەتی عیراقیبوون زمانی ستانداردی قەومی و ئیدیۆلۆژی و سیاسی و گرفتی میتۆدۆلۆژی قووڵیان نییە لەگەڵ یەكتر، بەڵام كاتێك كورد تێكەڵی بابەتە نیشتمانی و نەتەوەییەكان دەبێ لەگەڵ برا عەرەبەكان، لێرەوە هەموو شت گۆڕانكاریی ریشەیی بەسەردادێت. لێرەوە هەندێك نەغمە و ئاوازی جیاواز دەبیستین كە بە ئاشكرا دژایەتی شوناس و پێگەی كوردی پێوە دیارە وەك نەتەوەیەكی خاوەن خاك و زمان و كەلتور و مێژوو. لێرەدا پێویستە هێزە كوردستانییەكان زۆر بە وریاییەوە لە هەردوو تێزەكە تێبگەن.
راستە پرۆسەی دیموكراسی مانا و ئامانجە نزیك و دوورەكانی بۆ كورد جێگای گرنگی خوێندنەوەی ستراتیژی قووڵە، ئەوەش راستە لە سەرەتای شۆڕشی گەلەكەمانەوە لەگەڵ رژێمە یەك لە دوای یەكەكانی عیراقەوە شەڕی لەسەر خاك و نەتەوە و زمان و مێژوو و كەلتور كردووە. كەواتە چۆن بتوانین وەك كاراترین ئەكتەری سیاسی لە عیراق بە هەموو هێزی خۆمان بەرگریی لە پرۆسەی دیموكراسی و سیستمی دەستووری و دیالۆگی نیشتمانی بكەینەوە؟، چۆن بتوانین شۆڕش و بەرخۆدان وەك تاكە ئامانجی ناسیۆنالیزمی كوردی ببەستینەوە بە كۆی پرسەكانەوە؟، چۆن بتوانین قوربانیدان و دواكەوتنی زیاد لە سەدەیەك لە دروستكردنی دەوڵەتی نەتەوە، پرەنسیپ و پلانە سیاسی و ستراتیژییەكانی خۆمان بەشێوەیەكی عەقڵانی و دوور لە جەنگی تاك و گروپ و حزب و بەرژەوەندی و پاوانخوازی شەخسی داڕێژین. بێگومان هەموو ئەو فاكتانەی گەرەنتی ئەم نەخشە عەقڵانییە نەتەوەییە دەكەن، پەیوەندیی سەمیمی لەگەڵ یەكڕیزی و یەكگوتاری و یەك ئامانجی هێزە كوردستانییەكان هەیە. نە گۆڕانكارییە خێراكانی جیهان لەسەرمان رادەوەستێ و نە نەیارە سیاسییەكانمان چاوپۆشی لە هەوڵە پاسیفانە دەكەن، كە ملنادەن بۆ یەكڕیزیی نەتەوەیی و نیشتمانی. بۆیە گرنگترین ئەو خاڵانەی لەم قۆناغەدا، كە پێویستە هێزە كوردستانییەكان بێ جیاوازی پێداگریی لەسەر بكەن، لە چەند خاڵێكدا كورت دەكەمەوە.

لەپێناو چیدا یەكڕیز بین؟
پێویستە هەمووان ئەو راستییە بزانین، مان و نەمانی قەوارەی هەرێمی كوردستان بەندە بە ئامادەكردنی پڕۆژەیەكی سیاسیی نەتەوەیی و نیشتمانی، كە پێداگریی سەرسەختانە بێ لە خواستە نەتەوەیی و نیشتمانییەكانی گەلەكەمان لەچوارچێوەی عیراقێكی فیدراڵی دیموكراتی دەستووریدا، بوون و مانەوەی كورد لە پایتەخت بە یەكڕیزیی، بایەخەكەی لەوەدایە كە دەتوانین پارێزگاری لە سایە و سێبەری ئەزموونی كوردستان بكەین و لەهەر ئەگەرێك بیپارێزین كە لە هەمواركردنەوەی دەستوور و پشتبەستن بە سیستمی زۆرینە و كەمینە، رووبەڕووی هەڕەشە ببێتەوە.

پێكەوەیی؛ گەرەنتی مافە دەستوورییەكانە
بوون و مانەوەی كورد لە بەغدا بە یەكڕیزیی؛ لەو ئاستەدا گرنگە، كە كۆی هێزە سیاسییەكان لەسەر ئەوە رێكببنەوە، كە عیراقی فیدراڵ چوارچێوەیەكی دەستووری و یاساییە و گەلی كورد وەك نەتەوەیەكی سەرەكی ئەم وڵاتەی ناوی عیراقە، كۆی مافە دەستووری و نەتەوەیی و مەدەنییەكانی لەڕێگای رێكەوتنە ستراتیژییەكانەوە پارێزراوبێت. لە راستیشدا دەستوور كە تاكە كلیلی چارەسەری هەموو گرفت و كێشەكانی هەرێم و بەغدایە بكرێتە پێشمەرجی هەر جۆرە دانوستان و رێكەوتنێك لە بەغدا كە وەك باسمان كرد هەندێك خواستی ناچیز هەن لە بەغدا دەیانەوێت دەستكاری ئەو دەستوورە بكەن، كە هەموو گەلی عیراق دەنگیان پێداوە و وەك پەیمانێكی سیاسی و كۆمەڵایەتی بە ئامادەبوونی زۆربەی سەركردایەتیی كوردستان پەسەند كراوە و بەشێك لە مافە بنەڕەتییەكانی كورد و هەرێمی كوردستانی تێدا رەنگیداوەتەوە.

یەكڕیزیی لەپێناوی پڕۆژەی نیشتمانی
زۆربەی ئامانج و داخوازییەكانی گەلەكەمان لەچوارچێوەی پڕۆژەیەكی نیشتمانی دیراسەیەكی سیاسی و زانستی قووڵ بكرێت. بۆ ئەوەی بتوانین داخوازییەكانمان لە بەغدا روون بێت. هەموو ئەو پرسانەی رەهەندی مێژوویی و ئەتنیكی و جوگرافییان هەیە، دەبێ وەك پاكێجێكی سیاسی هەم لە كەناڵەكانی راگەیاندن بتەقێنرێتەوە و هەمیش ببێتە پرسێكی چارەنووسسازی كابینەی داهاتووی حكومەتی عیراق، ئەوەش كاتێك دێتەدی كە یەكڕیزیی هێزە كوردستانییەكان هەموویان پێكەوە بەرئەنجامی هۆشیارییەكی نەتەوەیی خەمڵیووبن و دووربن لە خۆسەپاندن و شەرم، چونكە سیاسەت و شەرم دوو تەوەری تەواو لێك جودان. پێویستە ئەوەی ئامانج و ویستی كوردە وەك نەتەوەیەكی خاوەن شوناس و مێژوو و بڕیار لەسەر مێزی گفتوگۆ بە یەكدەنگی و یەكێتییەكی نیشتمانی بەهێز باسبكرێت. هەموو هێزە سیاسییەكانی عیراق ئەو راستییە دەزانن كە گەلی كورد تاكە گەرەنتی یەكپارچەیی خاكی عیراقە. پێویستە ئەم هۆشیارییە بۆ پێكهاتە سیاسی و جڤاكییەكانی گەلی عیراق هەم تۆخ بكرێتەوە و هەمیش ببێتە بابەتێكی گرنگی یەكترقبووڵكردن بۆ شەراكەتی راستەقینەی گەلی كورد و عەرەب و پێكهاتەكانی دیكە.

یەكڕیزی بۆ پێشهاتەكانی داهاتوو
بایەخی یەكڕیزیی هێزە كوردستانییەكان لە بەغدا، ئەرك و بەرپرسیارێتییەكی گەورەیە و پێویستە چاوپۆشی لەو دیفاكتۆ تاڵە نەكەین، كە ئەمڕۆ ناوچەكە و عیراقی پێدا تێدەپەڕێت. دوو ساڵی داهاتوو قورسترین قۆناغی سیاسیی مێژووی ناوچەكە دەبێت. لە دوو ساڵی داهاتوودا گۆڕانكاریی ریشەیی لە عیراق و رۆژهەڵاتی ناوین روودەدەن. توركیا، ئێران، سوریا و عیراق بەوردی ئیش لەسەر جێگیركردنی پلان و پڕۆژەكانی خۆیان دەكەن بۆ دوو ساڵی داهاتوو. وەك ئاشكرایە زۆر لە رێكەوتننامە و نەخشە و پلانی كۆلۆنیالیزمی رۆژئاوایی لەم ناوچەیە لەبەردەم هەڵوەشاندنەوە و ئێكسپایەربووندان. بۆیە پێویستە هاوشان لەگەڵ دانوستانەكانمان لەگەڵ هێزە سیاسییەكانی عیراق، ئەو خاڵە لەبەرچاوبگرین كە ئەو رێكەوتنەی دەكرێ، دەتوانێ قورسایی و كاریگەریی گەورە لەسەر ساڵانی داهاتوو دروست بكات.
راستە لە ناوخۆی هەرێمی كوردستان كۆمەڵێك كێشەی كەڵەكەبوومان هەیە، گومان لەوەدا نییە هێزە سیاسییەكان لە هەرێمی كوردستان خاوەن دیدگا و فەلسەفەی سیاسی خۆیانن. ئەوەش ئاشكرایە هەموو هێزێكی سیاسی بێ روئیا و تێگەیشتن و فەلسەفەی سیاسیی رادیكاڵ، ناتوانێ گوژمەیەكی بەهێزی بۆ پرۆسەی سیاسی دروست بكات، بەڵام لە هەموو ئەمانە گرنگتر یەكێتی و یەكڕیزیی ناسیۆنالیزمی كوردە لە بەرامبەر دنیادا. یەكێتیی نیشتمانیی كوردستان تاكە هێزی سیاسییە هەم لەسەر ئاستی عیراق و هەرێمی كوردستانیش، بێوچان داوای یەكڕیزیی نەتەوەیی و نیشتمانی دەكات.

خەمی یەكێتی بۆ یەكڕیزیی
یەكێتیی نیشتمانیی كوردستان ئیدیۆلۆژیەكی رۆشنی بۆ كۆی پرسە نەتەوەیی و سیاسییەكان هەیە. هەر لە سەردەمی سەرۆك مام جەلال-ەوە نەخشەڕێگای یەكڕیزی و یەكێتیی نەتەوەیی داڕێژراوە و بەو نەفەسەوە شۆڕشی سیاسی و نەتەوەیی سەرڕێگا خستووە. ئەمڕۆ لە هەموو كات زیاتر یەكێتی درك بە زەروورەتی ئەو یەكڕیزییە دەكات و بە جدی بانگی هەموو لایەنە سیاسییە كوردستانییەكان دەكا پێكەوە وەك گەلی كورد بەشداری لە رێكەوتنی ستراتیژیی لەگەڵ لایەن و هێزە براوەكانی هەڵبژاردنی عیراقدا بكەن نەك وەك حزب و تاقم و گروپی جیاواز. یەكێتی دەزانێ بەهێزیی گەلەكەمان لەو پلان و پڕۆژە نەتەوەییانەدایە، كە دەتوانێ زامنی ئاشتی و ئارامی و پێكەوەژیان بكات لەچوارچێوەی دەوڵەتی عیراقی فیدراڵ. واجبێكی نەتەوەیی و سیاسی و نیشتمانییە، كە هەموو هێزە سیاسییەكان بێ جیاوازی بۆچوونە سیاسییەكانیان لەچوارچێوەی پڕۆژەیەكی نەتەوەیدا چڕبكەنەوە و هەمووان پێكەوە ئیش بكەن بۆ مسۆگەركردنی دەستكەوتە نەتەوەیی و سیاسی و مەدەنییەكانی گەلەكەمان. وەك روونە مێژوو چاوپۆشی لە هەڵەی ستراتیژی ناكات، ئەوەی لەم قۆناغەدا واجبـی نیشتمانیی هەموانە، پێویستە بە رۆحی پێشمەرگانەوە جێبەجێبكرێت. پێشوازی لە بانگەواز و پڕۆژەی یەكڕیزیی نەتەوەیی نیشتمانیی یەكێتیی نیشتمانیی كوردستان، گەرەنتی سەرخستنی دۆزی نەتەوەكەمانە لە پارچەكانی دیكەی كوردستاندا، چونكە دەبێت ئەو هەڵەیە راستبكرێتەوە، كە ویستی یەكێتی بۆ یەكڕیزیی بریتی نییە لە كۆكردنەوەی یەكێتی و پارتی لەچوارچێوەیەكی هاوبەشدا، بەڵكو یەكخستنی تەواوی هێزەكانە لە هاوپەیمانی و یەكڕیزییەكی راستەقینە، كە ئامانج لێی خزمەتی كوردستان بێت.

وتاری زیاتر



نوێترین هەواڵەکان

بیروڕا

سۆشیال میدیا

گەلەری

کەشو هەوا

زۆرترین سەردانکراو